نخستین کتاب صوتی ریشه در ایران دارد

کتاب سخنگو امروزه تبدیل به ایدهای کارآمد برای افراد پرمشغله شده است… اما آیا میدانید پیشینهی این کتابها چیست و نخستین کتاب صوتی ریشه در ایران دارد؟

اگرچه بسياري از ما دوست داريم فرصتي مناسب داشته باشيم تا با خيال راحت بنشينيم و کتاب موردعلاقهي خود را در دست بگيريم و بخوانيم، اما اين روزها کمتر چنين فرصتي بهدست ميآوريم. چون وقتي براي اين کار نداريم يا آن قدر کارهاي مهمتر- يا به نظر مهمتر- داريم که خيلي وقتها از لذت خواندن کتابهاي دلخواهمان محروم ميمانيم.در دنياي امروز، مردم عموماً عجله دارند و به ندرت فرصتي پيدا ميکنند تا با خاطري آسوده از خواندن کتابي لذت ببرند. از همين تعجيل و بيوقتي است که ايدهي کتاب سخنگو، تبديل به ايدهاي کارآمد براي افراد پرمشغله ميشود.

امروزه صنعت نشر کتاب سخنگو در دنيا، صنعتي بزرگ با گردش مالي قابل توجه است.اما کتاب گويا يا کتاب صوتي دقيقاً چيست؟ کتابهايي که توسط يک يا چند گوينده خوانده ميشود و بهصورت فايل صوتي درميآيد و يا گاهي اوقات بهصورت نمايشنامه بازي ميشود. گاهي اوقات نويسنده با صداي خودش کتاب را ميخواند و گاهي گويندگان حرفهاي اين کار را انجام ميدهند.

نخست: در ايران

اين نکتهايست که شايد چندان در ايران به آن توجه نشده ولي جالب است بدانيد که کتاب گويا نخستين بار و در پاسخ به نياز نابينايان در ايران و در سال ۱۹۲۹ توسط دکتر جواد شوکولاتخور که خود نابينا بود ارائه شد؛ اتفاقي که به سرعت و به دليل جذابيت مورد استقبال عموم مردم قرار گرفت.

پس از اين تکاتفاق رخداده در ايران، توليد اين کتابها به صورت رسمي از سال ۱۹۳۱ ميلادي يعني دو سال بعد کليد خورد. زماني که در آمريکا اولينبار اين نوع کتابها براي نابينايان تحت پروژهاي به نام «پروژهي کتاب براي افراد نابينا» مطرح شد و اولين کتاب گويا از اين سري حدود ۷۹ سال پيش در سال ۱۹۳۲ ميلادي توليد شد. در سال ۱۹۳۳ جي. پي هارينگتون که در رشته مردمشناسي کار ميکرد، آمريکاي شمالي را درنورديد تا تاريخ قبايل بومي امريکا را روي ديسکهاي آلومينيومي با استفاده از گرامافوني که با برق اتومبيل کار ميکرد ضبط کند. کتاب سخنگو، سنت قصهگويي را که هارينگتون سالها پيش تحقيقاتي دربارهي آن انجام داده بود، زنده ميکرد. تا سال ۱۹۳۵ که پس از آن کنگره تصويب کرد کتابهاي سخنگو براي شهروندان نابينا به رايگان ارسال شود، پروژهي «کتاب براي نابينايان بزرگسال» بهطور جدي دنبال ميشد. ابتدا برخي از کتابهاي آموزشي و درسي روي کاست پياده شد و به دنبال آن کتابهاي ادبي،داستان و حکايات ارائه شدند.

وضعيت امروز

هماکنون کتاب گويا پديدهاي شناخته شده در کشورهاي توسعه يافته است. بعدها با اختراع و گسترش استفاده از نوار کاست و به دليل سهولت استفاده از اين کتابها و زيبايي و جذابيت آنها مورد استفاده عموم مردم قرار گرفت و توليدکنندگان کتاب، حجم وسيعي از کتابهاي خود را بدين شکل توليد کردند. کتاب گويا به دو صورت روخواني و نمايشنامه توليد ميشود. بهاي کتابهاي صوتي که روي سيدي يا کاست منتشر ميشوند اغلب بيش از نسخههاي چاپي با جلد سخت است. کتابهاي صوتي که با پيادهکردن از اينترنت خريداري ميشوند اغلب کمي ارزانتر از نسخههاي چاپي با جلد سخت، اما گرانتر از نسخههاي چاپي با جلد شوميز هستند. به طور کلي کتابهاي صوتي ارائه شده در غالب لوح فشرده مخاطبان بيشتري دارند؛ تا سال ۲۰۰۵ نوار کاست ۱۶درصد، لوح فشرده ۷۴درصد و لينکهاي قابل دانلود ۹درصد از بازار کتابهاي گويا را به خود اختصاص دادهاست. بر اساس نتايج پيمايشي در آمريکا سود حاصل از اين صنعت در سال ۲۰۰۵ در اين کشور بيش از ۸۷۱ ميليون دلار بودهاست.

نسل جديد کتاب گويا در ايران

موسسه نوين کتاب گويا در سال ۱۳۸۶ با مجوز رسمي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، با هدف توليد و تکثير کتابهاي گويا تاسيس شد و بهعنوان اولين و تنها موسسهاي که به طور تخصصي درکشور، به کار توليد و انتشار کتاب گويا ميپردازد، شروع به کار کرد. کاري که سالهاست در کشورهايي همچون فرانسه، آلمان، انگلستان و بسياري اقليمهاي صاحب فرهنگ به روالي مرسوم تبديل شده است: اينکه به همراه نسخهي مکتوب، نسخهي صوتي آن نيز منتشر شود.

نوين کتاب گويا از سال ۹۳ همکاري خود را با ديجي کالا آغاز کرد و ۶۰ عنوان کتاب صوتي در کنار کتابهاي چاپي موجود براي فروش عرضه شد. از همان زمان اين مجموعه کتابها که توسط افراد سرشناس خوانده شدهاند بيشترين توجه و علاقه را به خود اختصاص دادند. درحالحاضر بيش از ۷۵عنوان کتاب صوتي در قالب لوح فشرده در ديجيکالا به فروش ميرسند که بهمرور در حال افزايشاند. کتابهاي «استيو جابز و شيوههاي رهبري استيو جابز» با صداي ميکاييل شهرستاني، «يک عاشقانهي آرام» با صداي پيام دهکردي، «گوگل چهگونه کار ميکند» با صداي منوچهر زندهدل، «عاشقانههاي حافظ» با صداي احمدرضا احمدي، «جاناتان مرغ دريايي» با صداي مهرداد اسکويي و «چهارميثاق» با صداي نيما رئيسي از پرفروشترين کتابهاي گويا در سال گذشتهي ديجيکالا بودهاند.